Plutarch

Plutarchus / Πλούταρχος / Plutarch

 

I. LISTA DZIEŁ

Vitae parallelae (Żywoty równoległe)

Theseus. Romulus. Comparatio Thesei et Romuli

Lycurgus. Numa. Comparatio Lycurgi et Numae

Solon. Publicola. Comparatio Solonis et Publicolae

Themistocles. Camillus

Pericles. Fabius Maximus. Comparatio Periclis et Fabii Maximi

Alcibiades. Marcius Coriolanus. Comparatio Alcibiadis et Marcii Coriolani

Timoleon. Aemilius Paulus. Comparatio Aemilii Pauli et Timoleontis

Pelopidas. Marcellus. Comparatio Pelopidae et Marcelli

Aristides. Cato Maior. Comparatio Aristidis et Catonis

Philopoemen. Titus Flamininus. Comparatio Philopoemenis et Titi Flaminini

Pyrrhus. Marius

Lysander. Sulla. Comparatio Lysandri et Sullae

Cimon. Lucullus. Comparatio Cimonis et Luculli

Nicias. Crassus. Comparatio Niciae et Crassi

Sertorius. Eumenes. Comparatio Sertorii et Eumenis

Agesilaus. Pompeius. Comparatio Agesilai et Pompei

Alexander. Caesar

Phocion. Cato Minor

Agis et Cleomenes. Tiberius et Gaius Gracchus. Comparatio Agidis et Cleomenis cum Tiberio et Gaio Graccho

Demosthenes. Cicero. Comparatio Demosthenis et Ciceronis

Demetrius. Antonius. Comparatio Demetrii et Antonii

Dio. Brutus. Comparatio Dionis et Bruti

Aratus

Artaxerxes

Galba

Otho

Moralia (Pisma moralne)

De liberis educandis (Sp.) 1a-14c

Quomodo adolescens poetas audire debeat 14d-37b

De recta ratione audiendi 37b-48d

Quomodo adulator ab amico internoscatur 48e-74e

Quomodo quis suos in virtute sentiat profectus 75a-86a

De capienda ex inimicis utilitate 86b-92f

De amicorum multitudine 93a-97b

De fortuna 97c-100a

De virtute et vitio 100b-101e

Consolatio ad Apollonium (Sp.) 101f-122a

De tuenda sanitate praecepta 122b-137e

Coniugalia praecepta 138a-146a

Septem sapientium convivium 146b-164d

De superstitione 164e-171f

Regum et imperatorum apophthegmata (Sp.) 172b-208a

Apophthegmata Laconica (Sp.) 208b-242d

Mulierum virtutes 242e-263c

Quaestiones Romanae (Aetia Romana) 263d-291c

Quaestiones Graecae (Aetia Graeca) 291d-304f

Parallela minora (Sp.) 305a-316b

De fortuna Romanorum 316c-326c

De Alexandri Magni fortuna aut virtute 326d-345b

De gloria Atheniensium 345c-351b

De Iside et Osiride 351c-384c

De E apud Delphos 384d-394c

De Pythiae oraculis 394d-409d

De defectu oraculorum 409e-438d

An virtus doceri possit 439a-440c

De virtute morali 440d-452d

De cohibenda ira 452f-464d

De tranquillitate animi 464e-477f

De fraterno amore 478a-492d

De amore prolis 493a-497e

An vitiositas ad infelicitatem sufficiat 498a-500a

Animine an corporis affectiones sint peiores 500b-502a

De garrulitate 502b-515a

De curiositate 515b-523b

De cupiditate divitiarum 523c-528b

De vitioso pudore 528c-536d

De invidia et odio 536e-538e

De laude ipsius 539a-547f

De sera numinis vindicta 548a-568a

De fato (Sp.) 568b-574f

De genio Socratis 575a-598f

De exilio 599a-607f

Consolatio ad uxorem 608a-612b

Quaestiones convivales 612c-748d

Amatorius 748e-771e

Amatoriae narrationes (Sp.) 771e-775e

Maxime cum principibus philosopho esse disserendum 776a-779c

Ad principem ineruditum 779d-782f

An seni respublica gerenda sit 783b-797f

Praecepta gerendae reipublicae 798a-825f

De unius in republica dominatione, populari statu et paucorum imperio 826a-827c

De vitando aere alieno 827d-832a

Vitae decem oratorum (Sp.) 832b-852e

Comparationis Aristophanis et Menandri compendium 853a-854d

De Herodoti malignitate 854e-874c

Placita philosophorum (Sp.) 874d-911c

Quaestiones naturales (Aetia physica) 911c-919e

De facie in orbe lunae 920b-945e

De primo frigido 945f-955c

Aquane an ignis sit utilior (Sp.) 955d-958e

De sollertia animalium 959a-985c

Bruta animalia ratione uti 985d-992e

De esu carnium I 993a-996c

De esu carnium II 996d-999b

Platonicae quaestiones 999c-1011e

De animae procreatione in Timaeo 1012b-1030c

Epitome libri de animae procreatione in Timaeo 1030d-1032f

De Stoicorum repugnantiis 1033a-1057b

Stoicos absurdiora poetis dicere 1057c-1058e

De communibus notitiis adversus Stoicos 1058e-1086b

Non posse suaviter vivi secundum Epicurum 1086c-1107c

Adversus Colotem 1107d-1127e

De latenter vivendo 1128a-1130e

De musica (Sp.) 1131b-1147a

 

II. STANDARDOWE WYDANIA

 Żywoty:

Plutarchus, Vitae parallelae, vol. 1-4, ed. C. Lindskog, K. Ziegler, Leipzig 1969-1973 (Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana).

Pisma moralne:

Plutarchus, Moralia, vol. 1-6, ed. M. Pohlenz et al., Leipzig 1952-1978 (Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana).

 

III.1. WYBRANE PRZEKŁADY, PARAFRAZY I STRESZCZENIA DZIEŁ PLUTARCHA SPRZED 1945 r. (nie zawsze dokonywane na podstawie oryginału greckiego)

Mikołaj Kochanowski, 2 poł. XVI w., przekład 35 pism z Moraliów.

Andrzej Maczuski, O przyjaźniach i przyjaciołach, Dobromil [ok. 1611—1616?], zachowało się wyd. S.F. Żukowskiego, Wilno 1817 (wypisy z dzieł Platona, Cycerona, Plutarcha, tekst gr. / łac. wraz z przekładem; ustępy z Plutarcha pochodzą z pism: Quomodo adulator ab amico internoscatur, De capienda ex inimicis utilitate, De amicorum multitudine).

Plutarcha Cheronejczyka O fortunie abo o męstwie Alexandra, krola macedońskiego, ksiąg dwoje, w których on pokazuje, że Aleksander nie fortuną, ale męstwem a cnotą tak wiele na świecie sprawił, przeł. ks. Andrzej Wargocki, [w:] Kwintusa Kurcyjusa O dziejach Aleksandra, króla macedońskiego ksiąg dwanaście, Kraków 1618, s. 276-292.

Sławni ludzie i onych porównania. Plutarcha dzieło historyczne, moralne i filozoficzne, t. I-IV, przeł. Filip N. Golański, Wilno 1801-1805 (t. I: Tezeusz, Romulus, Likurg, Numa, t. II: Solon, Publikola, Temistokles, Kamillus, t. III: Perykles, Arystydes, Katon Starszy, Fabijus Maksymus, t. IV: Cymon, Alcybiades, Dijon, Lukullus, Koryjolan, Brutus).

Uczta mędrców, z Plutarcha, parafraza / streszczenie Ignacego Krasickiego, [w:] Tenże, Dzieła. Edycyja nowa i zupełna, przez F. Dmochowskiego, t. VI, Warszawa 1803, s. 95-108.

Życia zacnych mężów, z Plutarcha, parafraza / streszczenie Ignacego Krasickiego, [w:] tenże, Dzieła. Edycyja nowa i zupełna, przez F. Dmochowskiego, t. VIII-IX, Warszawa 1804 (t. VIII: Tezeusz, Romulus, Likurg, Numa Pompilijusz, Solon, Waleryjusz Publikola, Temistokles, Furyjusz Kamillus, Perykles, Fabius Maksymus, Alcybiad, Koryjolan, Tymoleon, Paweł Emiliusz, Pelopidas, Marcellus, Arystyd, Katon Starszy, Filopemen, Tytus Flaminius [sic!]], Pyrrus, Maryjusz, Lizander, Sylla; t. IX: Cymon, Lukullus, Nicyjasz, Krassus, Sertoryjusz, Eumenes, Agiezylausz, Pompejusz, Aleksander, Julijusz Cezar, Focyjon, Katon Utyceński, Agis i Kleomenes, Tyberyjusz i Kajus Grakchowie, Demostenes, Cyceron, Demetryjusz, Antoniusz, Dyjon, Brutus).

 

III.2 PRZEKŁADY NA JĘZYK POLSKI PO 1945 r.

Żywoty

Cztery żywoty, przeł. M. Brożek, Warszawa 1954, 2003 (Czytelnik) (Lizander, Sulla, Demostenes, Cyceron).

Żywoty równoległe. Kimon – Lukullus i ich porównanie, przeł. L. Trzcionkowski, A. Wolicki, Warszawa 2012 (Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego).

Żywoty sławnych mężów, przeł. M. Brożek, wstęp T. Sinko, Wrocław 1955 (BN) (Temistokles, Perykles, Tymoleon, Aleksander Wielki, Agis, Kleomenes, Fabiusz Maksymus, Grakchowie, Mariusz, Cezar).

Żywoty sławnych mężów, przeł. M. Brożek, wyd. 5 zmienione, Wrocław 1976 (BN) (Arystydes, Perykles, Aleksander Wielki, Pyrrus, Agis i Kleomenes, Marek Klaudiusz Marcellus, Tytus Kwinkcjusz Flamininus, Grakchowie, Gajusz Juliusz Cezar).

Żywoty sławnych mężów, przeł. M. Brożek, Wrocław 1996 (serii Biblioteka przekładów z literatury antycznej, nr 33) (Solon, Kimon, Nikiasz, Alkibiades, Katon Starszy, Lukullus, Krassus, Pompejusz, Katon Młodszy, Antoniusz).

Żywoty równoległe, tom I, przeł. K. Korus, przypisy i komentarz L. Trzcionkowski, K. Korus, Warszawa 2004 (Prószyński i S-ka, Biblioteka Antyczna) (Tezeusz, Romulus, Likurg, Numa).

Żywoty równoległe, tom II, przeł. K. Korus, L. Trzcionkowski, przypisy i komentarz K. Korus, L. Trzcionkowski, A. Wolicki, Warszawa 2005 (Prószyński i S-ka, Biblioteka Antyczna) (Solon, Publikola, Temistokles, Kamillus).

Żywoty równoległe, tom III, przeł. L. Trzcionkowski, A. Wolicki, Warszawa 2008 (Prószyński i S-ka, Biblioteka Antyczna) (Arystydes, Katon Starszy).

Przekład fragmentów Żywotu Artakserksesa znaleźć można w: K. Głombiowski, Ktezjasz z Knidos. Grecki historyk perskiej monarchii Achemenidów, Gdańsk 1981, s. 357-370.

Pisma moralne

Moralia, przeł. Z. Abramowiczówna, Wrocław 1954 (Biblioteka Narodowa) (Uczta siedmiu mędrców, Zalecenia małżeńskie, O gadulstwie, Zagadnienia biesiadne ks. VI, O duchu opiekuńczym Sokratesa, List pocieszający do żony, Które zwierzęta są zmyślniejsze, lądowe czy wodne, O powściąganiu gniewu, O pogodzie ducha, O zamilknięciu wyroczni).

Moralia (wybór), t. 1, przeł. Z. Abramowiczówna, Warszawa 1977 (PWN, Biblioteka Klasyków Filozofii) (Czy cnota jest czymś, czego można nauczyć, O cnocie moralnej, Jak można stwierdzić własny postęp w cnocie, Jak można chwalić siebie samego, nie budząc niechęci, O żądzy bogactwa, O zabobonności, O fałszywym wstydzie, O zawiści i nienawiści, O gadulstwie, O wścibstwie, O pogodzie ducha, O miłości braterskiej, O miłości rodzicielskiej, Dialog o miłości erotycznej).

Moralia (wybór), t. 2, przeł. Z. Abramowiczówna, Warszawa 1988 (PWN, Biblioteka Klasyków Filozofii) (O E delfickim, Dlaczego Pytia nie wygłasza już wyroczni wierszem?, O odwlekaniu kary przez bogów, O obliczu widniejącym na tarczy księżyca, Nauka Epikura (nawet) nie umożliwia przyjemnego życia, O złośliwości i przewrotności Herodota, O przypadku, O wygnaniu).

Czy stary człowiek powinien zajmować się polityką? przeł. A. Twardecki, [w:] Cyceron, Plutarch, Pochwała starości, Warszawa 1996 (Verum).

Dialog o miłości, przeł. Z. Abramowiczówna, Kraków 1997 (Wydawnictwo Literackie).

„Jak młodzież powinna słuchać poetów”, przekład zbiorowy pod kierunkiem K. Kumanieckiego, Warszawa 1957 (PWN, Biblioteka Meandra).

„Jaki pożytek mogą nam przynieść wrogowie”, przekład zbiorowy, wstęp M. Wysocka, Meander 30.5/6 (1975) 241-257.

„O cnocie i wadzie”, przeł. M. Wojciechowski, Meander 59.3/4 (2004) 203-207.

„O cnotach kobiet”, przeł. J. Szymańska, Studia Antyczne i Mediewistyczne 5 [40] (2007) 35-64.

O Izydzie i Ozyrysie (tekst gr.-pl.), przeł. A. Pawlaczyk, Poznań 2003 (Fontes Historiae Antiquae IV, Wydawnictwo Naukowe UAM).

O muzyce (Ps.-Plutarch), przeł. K. Bartol, Wrocław 1992 (Archiwum Filologiczne, Ossolineum).

„O przeznaczeniu” (Ps.-Plutarch), przeł. J. Komorowska, Terminus 7.1/2 (2005) 287-306.

„O słuchaniu”, przeł. M. Szarmach, Terminus 2 (2001) 87-108.

O słuchaniu wystąpień, przeł. M. Szarmach, Sztum 2009 (Towarzystwo Miłośników Ziemi Sztumskiej).

O szczęściu czy dzielności Aleksandra, przeł. K. Nawotka, Wrocław 2003 (Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego).

„O trzech ustrojach”, przeł. M. Wojciechowski, Teologia Polityczna 2 (2004-2005) 343-347.

O tym, co jest bardziej pożyteczne, woda czy ogień (gr.-pl.), przeł. M. Stuligrosz, Poznań 2008 (Fontes Historiae Antiquae XI, Wydawnictwo Naukowe UAM).

Pisma egzegetyczne: O powstaniu duszy w Timajosie. Dociekania Platońskie. Rozważania biesiadne (VIII 2), przeł. J. Komorowska, Kraków 2012 (PAU).

„Porównanie krytyczne Arystofanesa z Menandrem”, (Ps.-Plutarch) [w:] Menander, Wybór komedii i fragmentów, Wrocław 1982 (BN, Ossolineum); wyd. 2 Wrocław 2005 (De Agostini).

Powiedzenia królów i wodzów. Powiedzenia spartańskie, przeł. K. Jażdżewska, Warszawa 2006 (Biblioteka Antyczna, Prószyński i S-ka).

„Powiedzenia nieznanych z imienia Spartan”, przeł. K. Jażdżewska, Meander 60.1 (2005) 36-47.

„Zalecenia w trosce o zdrowie”, przeł. M. Szarmach, Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae 18 (2008) 175-195.

„O wychowaniu dzieci” (Ps.-Plutarch), przeł. T. Krynicka, wstęp i komentarz ks. S. Longosz, Vox Patrum 53-4 (2009) 653-690

Jak odróżnić pochlebcę od przyjaciela, przeł. M. Szarmach, Toruń 2015 (Wyd. UMK)

 

IV. OPRACOWANIA W JĘZYKU POLSKIM

Abramowiczówna, Z. „Humor u Plutarcha” Eos 54 (1964) 87-98.

Abramowiczówna, Z. Komentarz krytyczny i egzegetyczny do Plutarcha Quaestiones Convivales ks. I i II, Toruń 1960.

Bartol, K. Studia historyczno- i teoretycznoliterackie nad dialogiem Pseudo-Plutarcha „O muzyce”, Poznań 1995 (Wydawnictwo Naukowe UAM).

Bartol, K. „Poezja – malarstwo: Plutarch o słynnym powiedzeniu Simonidesa” Roczniki Humanistyczne LIV-LV (2006-2007) 107-118.

Budzanowska, D. „Fauna i flora w Coniugalia praecepta (Zaleceniach małżeńskich) Plutarcha” Classica Catoviciensia. Scripta Minora 18 (2013) 25-33.

Cytowska, M. „Plutarch u Erazma”, Collectanea Classica Thorunensia 9 (1987) 27-37.

Komorowska, J. „Plutarcha z Cheronei Kwestie platońskie”, Estetyka i Krytyka 12 (1/2007) 87-103.

Komorowska, J. „Plutarcha z Cheronei Platonicae Quaestiones: wprowadzenie do problematyki”, Studia Philosophica Wratislaviensia 4.4 (2009) 107-117.

Komorowska, J. „Plutarcha z Cheronei traktat O powstaniu duszy w Timajosie, jego struktura, zamysł ideologiczny i problem przekładu”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 9 [44] (2011).

Komorowska, J. „Dar dla Muz: rzecz o Plutarchowych Quaestiones convivales księdze dziewiątej”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 12 (2014) 37-56 (wraz z przekładem Quaestiones convivales IX 5 i IX 14)

Korus, K. „Artyzm dialogów diegematycznych Plutarcha”, Collectanea Classica Thorunensia 13 (2002) 79-94.

Korus, K. „Plutarch”, [w:] H. Podbielski (red.), Literatura Grecji starożytnej, t. 2, Lublin 2005, s. 241-269.

Korus, K. „Plutarcha De amore prolis 5.479d-e. Próba interpretacji”, Eos 65 (1977) 211-220.

Korus, K. Program wychowawczy Plutarcha z Cheronei, Wrocław 1978 (Ossolineum).

Korus, K. Twórczość Plutarcha z Cheronei, Wrocław 1978.

Miazek, M. „Rola snu w Juliuszu Cezarze Szekspira w porównaniu z relacją Plutarcha”, Meander 55.1 (2000) 39-44.

Piotrowicz, L. Plutarch a Appjan: studia źródłowe do historii Rzymu w epoce rewolucji, okres I (133-70), Poznań 1921 (Gebethner i Wolff, Prace Naukowe Uniwersytetu Poznańskiego).

Sinko, T. „Plutarch z Cheronei”, [w:] Literatura grecka, t. III, cz. 1: Literatura grecka za cesarstwa rzymskiego (wiek I-III n.e.), Kraków 1951 (PAU), s. 194-266.

Sinko, T. „Plutarch z Cheronei”, [w:] Zarys historii literatury greckiej, t. II: Literatura w epoce hellenistycznej I za cesarstwa rzymskiego, Warszawa 1959 (PWN), s. 405-451.

Sinko, T. „Plutarchea”, Eos 15 (1909) 113-122 (łac.).

Sinko, T. Symbolae chronologicae ad scripta Plutarchi et Luciani, Kraków 1947 (PAU) (łac.)

Swoboda, A. „Godność ojca w pismach Plutarcha z Cheronei i św. Augustyna”, Vox Patrum 19 [36-37] (1999) 271-289.

Szarmach, M. „Περ ρωτος „ Plutarcha”, Collectanea Classica Thorunensia 9 (1987) 89-93.

Szarmach, M. „De fortuna Romanorum Plutarcha jako przykład deklamacji retorycznej”, Collectanea Classica Thorunensia 13 (2002) 151-155.

Szarmach, M. „Pismo Plutarcha De audiendo i jego problematyka”, Meander 57.2 (2002) 165-169

Szymańska, J. „Traktat Plutarcha z Cheronei O cnotach kobiet: wprowadzenie”, Studia Antyczne i Mediewistyczne 5 [40] (2007) 25-34.

Śliwiński, F. J. „Plutarch w Polsce w XVI w.”, EOS 16 (1910) 161-173.

Trzcionkowski, L. „Plutarcha Vita Solonis 8. 4-6 i Tesmoforia attyckie”, Roczniki Humanistyczne 48.3 (2000) 33-65.

Veyne, P. „Plutarch. Problemy religijne inteligentnego poganina”, [w:] tenże, Imperium grecko-rzymskie, przeł. P. Domański, Kęty 2008, s. 634-682.