Dion Chryzostom

oprac. K. Jażdżewska

 

LISTA DZIEŁ

Rękopisy przekazują pod imieniem Diona 80 utworów, które cytuje się według standardowej numeracji, zastosowanej przez pierwszego wydawcę Federica Torresano (Federicus Turrisanus; połowa XVI w.), a później przez Johanna Jakoba Reiskego (1784 r.) i Adolfa C.W. Emperiusa (1844 r.). Autor standardowego wydania utworów Diona, Hans von Arnim, oparł swoją edycję na innej grupie rękopisów niż wcześniejsi badacze i przyjął inną kolejność pism Diona. W poniższym zestawieniu numeracja w wydaniu von Arnima oznaczona została liczbami w nawiasach kwadratowych. Mowy 1-13 i 31-35 według standardowej numeracji zamieszczone zostały w pierwszym tomie wydania von Arnima, pozostałe mowy w tomie drugim. Mowy 37 oraz 64 uważane są za nieautentyczne; ich autorstwo przypisuje się Faworynowi z Arelate.

Poza 80 mowami zachowała się również Pochwała włosów, którą cytuje w swojej Pochwale łysiny Synezjos z Kyreny.

 

Orationes / Λόγοι

1) Pierwsza mowa o królestwie (Περὶ βασιλείας α) [1]

2) Druga mowa o królestwie (Περὶ βασιλείας β) [2]

3) Trzecia mowa o królestwie (Περὶ βασιλείας γ) [3]

4) Czwarta mowa o królestwie (Περὶ βασιλείας δ) [4]

5) Opowieść libijska (Λιβυκὸς μῦθος) [5]

6) Diogenes albo O tyranii (Διογένης ἢ Περὶ τυραννίδος) [6]

7) Mowa eubejska albo Myśliwy (Εὐβοϊκὸς ἢ κυνηγός) [13]

8) Diogenes albo O cnocie (Διογένης ἢ Περὶ ἀρετῆς) [7]

9) Diogenes albo Mowa istmijska (Διογένης ἢ ἰσθμικός) [8]

10) Diogenes albo O sługach (Διογένης ἢ Περὶ οἰκετῶν) [9]

11) Mowa trojańska. O tym, że Ilion nie zostało zdobyte (Τρωϊκὸς ὑπὲρ τοῦ Ἴλιον μὴ ἁλῶναι) [10]

12) Mowa olimpijska albo O pierwotnym wyobrażeniu boga (Ὀλυμπικὸς ἢ Περὶ τῆς πρώτης τοῦ θεοῦ ἐννοίας) [11]

13) W Atenach o wygnaniu (Ἐν Ἀθήναις περὶ φυγῆς) [12]

14) O niewoli i wolności I (Περὶ δουλείας καὶ ἐλευθερίας α) [64]

15) O niewoli i wolności II (Περὶ δουλείας καὶ ἐλευθερίας β) [65]

16) O smutku (Περὶ λύπης) [66]

17) O chciwości (Περὶ πλεονεξίας) [67]

18) O ćwiczeniu się w wymowie (Περὶ λόγου ἀσκήσεως) [68]

19) O swym upodobaniu do słuchania (Περὶ τῆς αὑτοῦ φιληκοΐας) [69]

20) O wycofaniu się (Περὶ ἀναχωρήσεως) [70]

21) O pięknie (Περὶ κάλλους) [71]

22) O pokoju i wojnie (Περὶ εἰρήνης καὶ πολέμου) [72]

23) O tym, że mędrzec jest szczęśliwy (Ὅτι εὐδαίμων ὁ σοφός) [73]

24) O szczęściu (Περὶ εὐδαιμονίας) [74]

25) O duchu (Περὶ τοῦ δαίμονος) [75]

26) O naradach (Περὶ τοῦ βουλεύεσθαι) [76]

27) Diatryba o tym, co dzieje się na uczcie (Διατριβὴ περὶ τῶν ἐν συμποσίῳ) [77]

28) Melankomas II (Μελαγκόμας β, τῇ τάξει α) [78]

29) Melankomas I (Μελαγκόμας α, τῇ τάξει β) [79]

30) Charidemos (Χαρίδημος) [80]

31) Mowa rodyjska (Ῥοδιακός) [14]

32) Do Aleksandryjczyków (Πρὸς Ἀλεξανδρεῖς) [15]

33) Mowa tarsyjska I (Ταρσικὸς πρῶτος) [16]

34) Mowa tarsyjska II (Ταρσικὸς δεύτερος) [17]

35) W Kelajnach we Frygii (Ἐν Κελαιναῖς τῆς Φρυγίας) [18]

36) Mowa borystenejska, którą wygłosił w ojczyźnie (Βορυσθενιτικός ὃν ἀνέγνω ἐν τῇ πατρίδι) [19]

37) Mowa koryncka (sp.) (Κορινθιακός) [20]

38) Do mieszkańców Nikomedii o zgodzie z mieszkańcami Nikai (Πρὸς Νικομηδεῖς περὶ ὁμονοίας τῆς πρὸς Νικαεῖς) [21]

39) O zgodzie, w Nikai po ustaniu rozruchów (Περὶ ὁμονοίας ἐν Νικαίᾳ πεπαυμένης τῆς στάσεως) [22]

40) W ojczyźnie, o zgodzie z mieszkańcami Apamei (Ἐν τῇ πατρίδι περὶ τῆς πρὸς Ἀπαμεῖς ὁμονοίας) [23]

41) Do mieszkańców Apamei o zgodzie (Πρὸς Ἀπαμεῖς περὶ ὁμονοίας) [24]

42) Przemowa w ojczyźnie (Διάλεξις ἐν τῇ πατρίδι) [25]

43) Mowa polityczna w ojczyźnie (Πολιτικός ἐν τῇ πατρίδι) [26]

44) Wyrazy serdeczności wobec ojczyzny chcącej go uhonorować (Φιλοφρονητικὸς πρὸς τὴν πατρίδα εἰσηγουμένην αὐτῷ τιμάς) [27]

45) Obrona swego stosunku do ojczyzny (Ἀπολογισμὸς ὅπως ἔσχηκε πρὸς τὴν πατρίδα) [28]

46) W ojczyźnie, zanim zaczął filozofować (Πρὸ τοῦ φιλοσοφεῖν ἐν τῇ πατρίδι) [29]

47) Wystąpienie publiczne w ojczyźnie (Δημηγορία ἐν τῇ πατρίδι) [30]

48) Mowa polityczna na zgromadzeniu (Πολιτικός ἐν ἐκκλησίᾳ) [31]

49) Odmowa przyjęcia urzędu, przed Radą (Παραίτησις ἀρχῆς ἐν βουλῇ) [32]

50) O swych czynach, przed Radą (Περὶ τῶν ἔργων ἐν βουλῇ) [33]

51) Do Diodora (Πρὸς Διόδωρον) [34]

52) O Ajschylosie, Sofoklesie i Eurypidesie albo O łuku Filokteta (Περὶ Αἰσχύλου καὶ Σοφοκλέους καὶ Εὐριπίδου ἢ Περὶ τῶν Φιλοκτήτου τόξων) [35]

53) O Homerze (Περὶ Ὁμήρου) [36]

54) O Sokratesie (Περὶ Σωκράτους) [37]

55) O Homerze i Sokratesie (Περὶ Ὁμήρου καὶ Σωκράτους) [38]

56) Agamemnon albo O królestwie (Ἀγαμέμνων ἢ Περὶ βασιλείας) [39]

57) Nestor (Νέστωρ) [40]

58) Achilles (Ἀχιλλεύς) [41]

59) Filoktet (Φιλοκτήτης) [42]

60) Nessos albo Dejanira (Νέσσος ἢ Δηιάνειρα) [43]

61) Chryzeida (Χρυσηίς) [44]

62) O królestwie i tyranii (Περὶ βασιλείας καὶ τυραννίδος) [45]

63) O losie I (Περὶ τύχης πρῶτος λόγος) [46]

64) O losie II (sp.) (Περὶ τύχης δεύτερος) [47]

65) O losie III (Περὶ τύχης τρίτος) [48]

66) O sławie I (Περὶ δόξης πρῶτος) [49]

67) O sławie II (Περὶ δόξης δεύτερος) [50]

68) O sławie III (Περὶ δόξης τρίτος) [51]

69) O cnocie (Περὶ ἀρετῆς) [52]

70) O filozofii (Περὶ φιλοσοφίας) [53]

71) O filozofie (Περὶ φιλοσόφου) [54]

72) O wyglądzie zewnętrznym (Περὶ τοῦ σχήματος) [55]

73) O zaufaniu (Περὶ πίστεως) [56]

74) O nieufności (Περὶ ἀπιστίας) [57]

75) O prawie (Περὶ νόμου) [58]

76) O obyczaju (Περὶ ἔθους) [59]

77/78) O zawiści (Περὶ φθόνου) [60/61]

79) O bogactwie (Περὶ πλούτου) [62]

80) O wolności, z mów w Cylicji (Τῶν ἐν Κιλικίαι περὶ ἐλευθερίας) [63]

* Pochwała włosów (Κόμης ἐγκώμιον) [Appendix I]

 

STANDARDOWE WYDANIE

Dionis Prusaensis, quem vocant Chrysostomum, quae exstant omnia, edidit, apparatu critico instruxit…, Hans von Arnima, vol. I-II, editio altera ex editione MDCCCLXXXXIII lucis ope expressa, Berolini 21962 (11893-1896).

 

PRZEKŁADY NA JĘZYK POLSKI

Mowy 14

Dion z Prusy, Mowy o królestwie IIV, przełożyła K. Tuszyńska, [w:] K. Tuszyńska, Dyskurs Diona z Prusy w „Mowach o królestwie”. Mariaż retoryki z filozofią, Poznań 2013 („Seria Filologia Klasyczna. Uniwersytet im. A Mickiewicza”, nr 30), s. 265-330

Dion z Prusy (Złotousty), Pierwsza Mowa o królestwie (Dion Chrysostomos, Peri basileias I), przekład, opracowanie i komentarz K. Tuszyńska, Poznań 2014 („Rhetores Graeci – Zeszyty Źródłowe do Historii Retoryki Greckiej”, z. 1)

Mowa 7

Dion z Prusy, Myśliwy z Eubei, przełożył S. Hammer, [w:] Nowele greckie w wyborze, przełożył i wstępem poprzedził S. Hammer, Warszawa 1950, s. 128-146 („Biblioteka Meandra”, t. 14) [przekład rozdz. 1-79]

Mowa 11

Dion z Prusy, Mowa trojańska, czyli O tym, że Ilion nie zostało zdobyte, [przekładu dokonała sekcja pod kierunkiem K. Kumanieckiego, wstępem opatrzył K. Kumaniecki, redakcja J. Domański, S. Kołodziejczyk], Warszawa 1954 („Biblioteka Meandra”, t. 21)

Mowa 12

Dion z Prusy (Dion Chrysostomos), Mowa olimpijska o religii i pięknie, przełożył oraz wstępem i notami opatrzył M. Wojciechowski, Kraków 2006 („Starożytne Teksty Religijne”)

Mowa 16

Dion z Prusy, O smutku, przełożył M. Szarmach, „Filomata” 261 (1972), s. 51–56

Mowa 30

Dion Chryzostom, Charidemos, przełożyła K. Jażdżewska, „Meander” 68 (2013), s. 43-55

Mowa 36

Dio z Prusy, „Mowa borystenejska 1-28”, przełożył T. Górski, [w:] Olbia. Teksty źródłowe i badania archeologiczne, opracowali K. Majewski, S. Parnicki-Pudełko [et al.], Warszawa 1957, s. 102-117 („Prace Zakładu Archeologii Antycznej IHKM PAN”, z. 6)

Mowa 52

Dion z Prusy, O Ajschylosie, Sofoklesie i Eurypidesie, czyli O łuku Filokteta, przełożył M. Szarmach, „Meander” 33.6 (1978), s. 341-345

 

OPRACOWANIA W JĘZYKU POLSKIM LUB AUTORSTWA POLSKICH BADACZY

Cytowska M., De Dionis Chrysostomi rhythmo oratorio, Varsaviae 1952 („Auctarium Maeanandreum”, vol. II)

Jażdżewska, K. Dio Chrysostom’s Charidemus and Aristotle’s Eudemus, „Greek, Roman, and Byzantine Studies 55.3 (2015), s. 679-687

—— Do not Follow the Athenians! The Example of Athens in Dio Chrysostom’s Orations, „Classical Philology” 110.3 (2015), s. 252-268

—— Dio Chrysostom’s Charidemos: A Study, „Eos” 101.1 (2014), s. 67-81

Sinko T., Literatura grecka, t. III, cz. 1: Literatura grecka za cesarstwa rzymskiego (wiek IIII n.e.), Kraków 1951, s. 331-356 (powtórzone w znacznej mierze [w:] T. Sinko, Zarys historii literatury greckiej, t. II: Literatura w epoce hellenistycznej i za cesarstwa rzymskiego, Warszawa 1959, s. 556-580)

Szarmach M., Mowa olimpijska (XII) i borystenejska (XXXVI) Diona z Prusy, „Meander 31(1976), 11-12, s. 462-472

—— Mowy królewskie Diona z Prusy, „Eos” 64.2 (1976), s. 163-176

—— Les discours diogeniens de Dion de Pruse, „Eos” 65.1 (1977), s. 77-90

—— Mowa eubejska Diona z Prusy, „Meander” 32.6 (1977), s. 189-195

—— Dion z Prusy. Monografia historyczno-literacka, Toruń 1979 („Rozprawy. Uniwersytet Mikołaja Kopernika”)

Tuszyńska K.,  Dyskurs Diona z Prusy w „Mowach o królestwie”. Mariaż retoryki z filozofią, Poznań 2013 („Seria Filologia Klasyczna. Uniwersytet im. A Mickiewicza”, nr 30)